⚠️ कम्पनी बन्द गर्दा भोग्नुपर्ने मुख्य कठिनाइहरू!
नेपालमा कम्पनी दर्ता (Company Registration) गर्नेहरूको संख्या दिनानुदिन बढिरहेको छ। तर, विभिन्न कारणले व्यवसाय चल्न नसकेर कम्पनी बन्द गर्न खोज्दा धेरै उद्यमीहरू कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय (OCR) र कर कार्यालय (IRO) को चक्कर काट्दा काट्दै हैरान हुन्छन्।
सरकारले निष्क्रिय कम्पनीहरूका लागि केही जरिवाना मिनाहा (Penalty Waiver) को स्किम ल्याए पनि यी ५ प्रकारका कम्पनीहरू खारेजी (Liquidation) गर्न अझै पनि निकै ठूलो कठिनाई छ:
१. अद्यावधिक (Up-to-Date) नभएका र वर्षौंदेखि कर नतिरेका कम्पनी
यदि तपाईंको कम्पनीले विगत धेरै वर्षदेखि वार्षिक विवरण (Share Lagat, Audit Report) बुझाएको छैन र कर कार्यालयमा Income Tax Return फाइल गरेको छैन भने त्यस्ता कम्पनी सिधै बन्द हुन सक्दैनन्। पहिले पुराना सबै वर्षहरूको जरिवाना र बाँकी कर (Tax Dues + Fines) चुक्ता नगरेसम्म सरकारले खारेजीको प्रक्रिया नै अगाडि बढाउँदैन।
२. बैंक ऋण र ठूलो दायित्व (Liabilities & Loans) भएका कम्पनी
जुन कम्पनीको नाममा बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ऋण (Bank Loan) लिइएको छ वा बजारमा धेरै क्रेडिटर्स (Creditors) को रकम तिर्न बाँकी छ, त्यस्ता कम्पनी सहजै खारेज हुँदैनन्। कम्पनी बन्द गर्नु अघि सबै ऋण फरफारक (Clear) भएको आधिकारिक पत्र बुझाउनुपर्छ, नत्र ‘Insolvency’ को लामो र झन्झटिलो कानुनी प्रक्रियामा जानुपर्छ।
३. वैदेशिक लगानी (FDI) भएका कम्पनीहरू
विदेशी लगानीकर्ता (Foreign Investors) संलग्न भएका कम्पनीहरू बन्द गर्ने प्रक्रिया सबैभन्दा जटिल हुन्छ। यसका लागि नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) बाट विदेशी मुद्रा फिर्ता (Repatriation of Funds) को क्लियरेन्स लिनुपर्छ। उद्योग विभाग (DOI) र राष्ट्र बैंकको दोहोरो नियमनका कारण यो प्रक्रिया सकिन महिनौँ वा वर्षौँ लाग्न सक्छ।
४. अदालतमा मुद्दा वा विवाद (Disputed/Litigated Companies) भएका कम्पनी
यदि कम्पनीको विरुद्धमा श्रम अदालत (Labor Court) मा कामदारहरूको पारिश्रमिक सम्बन्धी मुद्दा छ, वा सेयरधनीहरू बीच नै आपसी विवाद (Shareholder Disputes) चलेर अदालतमा मुद्दा विचाराधीन छ भने त्यस्ता कम्पनीको खारेजी रोकिन्छ। अदालतको अन्तिम फैसला नआएसम्म OCR ले कम्पनी बन्द गर्ने अनुमति दिँदैन।
५. सरकारी ठेक्का वा संयुक्त उपक्रम (JV Companies) मा रहेका कम्पनी
नेपालमा धेरैजसो निर्माण व्यवसायीहरूले Joint Venture (JV) कम्पनी बनाउने गर्छन्। यदि कुनै प्रोजेक्टको ठेक्का अझै चालु अवस्थामा छ वा कम्पनीको कालोसूची (Blacklist) सम्बन्धी कुनै रेकर्ड छ भने, प्रोजेक्ट पूर्ण रूपमा सम्पन्न भई क्लियरेन्स नपाएसम्म कम्पनी खारेज गर्न असम्भव प्रायः हुन्छ।
🌟 कम्पनी बन्द गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू (Important Advice):
-
- नियमित अडिट: कम्पनी नचले पनि प्रत्येक वर्ष शून्य विवरण (Nil Returns) र अडिट रिपोर्ट बुझाउने बानी गर्नुहोस्, जसले गर्दा पछि बन्द गर्दा जरिवाना लाग्दैन।
- प्रोफेसनलको सहयोग: खारेजी प्रक्रिया झन्झटिलो हुने भएकाले दक्ष चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट (CA) वा कर्पोरेट वकिल (Corporate Lawyer) को सल्लाह लिनु उपयुक्त हुन्छ।
कम्पनी खारेजी प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा डिजिटल र ‘Single Window System’ मा नल्याएसम्म उद्यमीहरूले यो सास्ती भोगिरहनुपर्ने देखिन्छ। त्यसैले, कम्पनी खोल्नु अघि जति तयारी गरिन्छ, बन्द गर्ने बेलाका कानुनी प्रावधानहरूबारे पनि त्यत्तिकै सचेत हुन जरुरी छ!
